Een korte, scherpe pijnscheut bij een slok koud water of een hap warm eten wijst vaak op gevoelige tanden. Meestal ontstaat de reactie doordat het tandbeen onder het glazuur of langs de tandhals minder goed beschermd is. Soms is er echter sprake van een gaatje, een barst of een ontsteking. Blijft de gevoeligheid terugkomen of houdt de pijn langer aan, dan is controle verstandig.
Waarom reageren tanden op koud en warm?
Het zichtbare deel van een tand of kies is bedekt met glazuur. Daaronder ligt tandbeen, ook wel dentine genoemd. In dit tandbeen lopen heel kleine kanaaltjes richting de zenuw in de tand. Wanneer het glazuur dunner wordt of het tandvlees terugtrekt, kunnen prikkels uit eten en drinken gemakkelijker worden doorgegeven.
Dat kan een korte pijnscheut veroorzaken bij kou, warmte, zoetigheid, zuur eten of aanraking. De pijn verdwijnt meestal snel zodra de prikkel weg is. Houdt de pijn juist lang aan, ontstaat zij spontaan of wordt zij steeds sterker, dan kan er meer aan de hand zijn.
Veelvoorkomende oorzaken van gevoelige tanden
Gevoeligheid is een klacht en geen diagnose. De oorzaak verschilt per persoon en soms spelen meerdere factoren tegelijk mee. Veelvoorkomende verklaringen zijn:
- Teruggetrokken tandvlees: de tandhals of wortel komt bloot te liggen en is minder goed beschermd door glazuur.
- Te hard poetsen: veel druk of een harde borstel kan het tandvlees en de tandhals belasten.
- Slijtage of erosie: zuren uit voeding, dranken of maagzuur kunnen het glazuur geleidelijk dunner maken.
- Een gaatje: cariës kan gevoeligheid geven bij koud, warm of zoet eten.
- Een barst of beschadigde vulling: een kleine opening kan prikkels doorlaten en pijn geven bij kauwen of temperatuurwisselingen.
- Knarsen of klemmen: langdurige overbelasting kan slijtage en kleine scheurtjes veroorzaken.
- Een recente behandeling: na een vulling, kroon, gebitsreiniging of bleekbehandeling kan tijdelijke gevoeligheid optreden.
Wat zegt het verschil tussen koud en warm?
Gevoeligheid voor kou komt relatief vaak voor bij blootliggende tandhalzen of dunner glazuur. Een korte reactie die direct verdwijnt, is meestal minder alarmerend dan pijn die blijft napulseren. Toch is alleen op basis van dit verschil geen betrouwbare diagnose te stellen. Lees ook over terugtrekkend tandvlees, een veelvoorkomende oorzaak van blootliggende tandhalzen.
Een duidelijke reactie op warmte, langdurige napijn of spontane pijn kan passen bij irritatie of ontsteking van de zenuw. Dat geldt vooral wanneer de pijn u ’s nachts wakker houdt of steeds moeilijker te lokaliseren is. Neem in dat geval contact op met de tandarts. Bij een ontstoken zenuw kan een wortelkanaalbehandeling nodig zijn. Wacht bij zwelling, koorts, pus of slikproblemen niet af.
Wat kunt u zelf doen tegen gevoelige tanden?
Met een rustige poetsroutine en gerichte producten kunt u de klachten soms verminderen. De volgende maatregelen zijn veilig om te proberen totdat de oorzaak is beoordeeld:
- Poets tweemaal per dag met een zachte tandenborstel en fluoridetandpasta.
- Gebruik weinig druk. Een elektrische borstel met druksensor kan daarbij helpen.
- Kies eventueel een tandpasta voor gevoelige tanden en gebruik deze consequent volgens de verpakking.
- Spuug na het poetsen uit, maar spoel niet uitgebreid met water. Zo blijft fluoride langer aanwezig.
- Beperk zure eet- en drinkmomenten, zoals frisdrank, energiedrank, citrus en vruchtensap.
- Wacht na iets zuurs ongeveer een uur met poetsen, zodat het glazuur eerst kan herstellen.
- Vermijd grote temperatuurwisselingen wanneer een tand tijdelijk erg gevoelig is.
Ga niet harder poetsen om het probleem op te lossen. Dat kan de gevoeligheid juist vergroten. Gebruik ook geen huismiddelen met citroen, azijn, zout of schurende poeders. Deze kunnen het tandoppervlak en tandvlees beschadigen.
Wanneer is een afspraak verstandig?
Maak een afspraak wanneer de klacht langer dan enkele weken bestaat, steeds terugkomt of duidelijk erger wordt. Laat een specifieke tand of kies ook controleren als deze gevoelig is bij bijten, als een vulling los lijkt te zitten of als u een barst of verkleuring ziet. Lees ook: Gaatjes in tanden: hoe ontstaan ze en hoe kun je ze voorkomen?
Neem eerder contact op bij:
- pijn die blijft aanhouden nadat de koude of warme prikkel verdwenen is;
- spontane of kloppende pijn, vooral ’s nachts;
- zwelling van het tandvlees, de wang of kaak;
- koorts, een vieze smaak of vocht uit het tandvlees;
- pijn na een val, stoot of andere beschadiging.
Hoe onderzoekt en behandelt de tandarts de klacht?
De tandarts bespreekt wanneer de pijn optreedt en hoe lang deze aanhoudt. Daarna worden tanden, kiezen, vullingen en tandvlees onderzocht. Soms zijn een koude- of tiktest en een röntgenfoto nodig om de oorzaak beter te beoordelen.
De behandeling hangt volledig af van de oorzaak. Bij blootliggende tandhalzen kunnen fluoride, een beschermende lak of persoonlijk poetsadvies helpen. Een gaatje of beschadigde vulling kan worden hersteld binnen de restauratieve tandheelkunde. Bij een ontstoken zenuw kan een andere behandeling nodig zijn. U krijgt altijd uitleg over de bevindingen en de passende mogelijkheden.
Hoe voorkomt u nieuwe gevoeligheid?
Dagelijkse mondverzorging, niet te hard poetsen en het beperken van zure eet- en drinkmomenten helpen om glazuur en tandvlees te beschermen. Tijdens preventieve behandelingen kan worden bekeken welke poetsmethode en hulpmiddelen bij uw gebit passen. Regelmatige controle helpt bovendien om beginnende slijtage, cariës of lekkende restauraties tijdig te ontdekken. Hoe vaak een controle verstandig is, leest u in Periodieke controle: waarom elke 6 maanden?
Laat aanhoudende gevoeligheid beoordelen
Een korte pijnscheut is vaak goed te verklaren en te behandelen, maar aanhoudende gevoeligheid verdient onderzoek. Mondzorgcentrum Meerzicht bekijkt waar de reactie vandaan komt en bespreekt een oplossing die bij uw gebit past. Neem contact op als koud of warm eten regelmatig pijn veroorzaakt.
